Wierden

Oudst bewoonde gebieden van Nederland

Het wierden/terpenland aan de waddenkust is een van de oudst bewoonde gebieden van Nederland. De wierden zijn de Groningse term voor woonheuvels (terpen). Al ver voor de christelijke jaartelling zijn de eerste huiswierden opgeworpen in het oude zeekleigebied langs de waddenkust. De Romein Plinius de Oudere schreef over deze omgeving in de Naturalis Historia (77 na Chr.): “Twee keer per etmaal komt de Oceaan daar met geweldige watermassa’s over een onmetelijke afstand opzetten en bedekt eeuwig door de natuur omstreden gebied waarvan het onduidelijk is of het bij het vaste land behoort of deel uitmaakt van de zee. Daar bewoont dat arme volk hoge heuvels of dammen die ze eigenhandig hebben opgeworpen tot de hoogste waterstand die ze hebben meegemaakt. Met hun hutten die ze erop hebben gebouwd lijken ze wel zeelieden wanneer water het omringende land bedekt, maar schipbreukelingen wanneer het water zich heeft teruggetrokken.”

Vanaf de 6e eeuw voor Christus, zijn de wierden geleidelijk ontstaan in kweldergebied door de aanslibbing van door de zee gevormde vruchtbare grond. Deze grond vormde een lage kwelderwal, oftewel oever langs de waddenkust waar vissers en boeren zich vestigden. Door de stijgende zeespiegel en de regelmatige overstromingen waren de boeren tot na de Middeleeuwen gedwongen deze wal steeds verder op te hogen tot wierden om daarop hun hun huis en vee te redden.

Dorpswierden

Verschillende van deze wierden zijn samengegroeid tot een dorpswierde. Vanaf het jaar 1000 verlieten boeren de dorpswierden weer voor een plaats in het open land, waar zij steeds weer nieuwe huiswierden hebben opgebouwd voor hun boerderij met bijgebouwen.

Huiswierden

Alleen al in Groningen zijn zo’n 590 wierden geteld, terwijl er nog steeds nieuwe worden ontdekt, waarvan de meeste in de loop der tijd overslibd zijn geraakt. 

De bloeiperiode van de wierden eindigde na de Val van Rome. Vele mensen kwamen op drift tijdens de Grote Volksverhuizing (tussen de 4e en 6e eeuw na Christus) en mengden zich zodoende met de huidige wierdebewoners. Na de kerstening vanaf de 8e eeuw na Christus zijn op veel van de dorpswierden kerken gebouwd.

Wierdenrijen

Daarnaast zijn er ook zogenaamde wierdenrijen, zoals de naam al aangeeft een strook land waar her en der ophogingen te zien zijn. Bijvoorbeeld op de noordelijke uitloper van de Hondsrug (langs het Reitdiep) rondom Sauwerd en Winsum.